BÀI 5 - HOÀNG TAM - NGƯỜI SỚM PHÁC HỌA MƯỜI ĐƯỜNG TÁC ĐỘNG CỦA THẬP CHỈ ĐẠO

Khi lần ngược lịch sử Thập Chỉ Đạo của lương y Huỳnh Thị Lịch, trước giai đoạn bác sĩ Hồ Kiên ghi chép và biên soạn tài liệu tại Tiền Giang, chúng ta gặp một nhân vật đặc biệt: tu sĩ Hoàng Tam.
Tên tuổi ông hiện chỉ xuất hiện trong một số tư liệu thứ cấp và lời kể của những người gìn giữ phương pháp. Tuy nhiên, các dấu vết còn lại cho thấy ông có thể là một trong những người sớm nhất ngồi bên bà Lịch, quan sát việc chữa trị, ghi nhận phản ứng của người bệnh và tìm cách diễn tả những kinh nghiệm thực hành ấy thành các đường tác động có cấu trúc.

1. HOÀNG TAM LÀ AI?

Theo tư liệu về Thập Chỉ Đạo đã được lưu truyền, khoảng năm 1973, Hoàng Tam là một học trò của bà Huỳnh Thị Lịch và được gọi là một tu sĩ. Ông đã cùng bà đúc kết kinh nghiệm chữa bệnh, phác họa khoảng mười đường tác động và ghi lại bằng tài liệu chép tay, có sự góp ý trực tiếp của bà.
Theo thông tin truyền khẩu mới được gia đình và những người liên quan cung cấp, Hoàng Tam có liên hệ với cộng đoàn Biển Đức tại Đồng Nai, tức Đan viện Biển Đức Thiên Bình ngày nay, ở Tam Phước, Biên Hòa.
Đan viện Biển Đức Thiên Bình được hình thành vào đầu thập niên 1970. Vì hồ sơ nhân sự của Hoàng Tam trong đan viện chưa được tìm thấy, ở thời điểm hiện nay chỉ nên viết thận trọng rằng:
> Hoàng Tam là một tu sĩ hoặc thành viên của cộng đoàn Biển Đức Thiên Bình trong giai đoạn đầu, đồng thời là người từng theo sát lương y Huỳnh Thị Lịch.
Chúng ta vẫn chưa xác định được tên khai sinh, tên thánh, năm sinh, quê quán, thời điểm vào dòng và quá trình tu học của ông. Đây là những chi tiết cần tiếp tục đối chiếu với sổ bộ và ký ức của các đan sĩ cao niên.

2. NGƯỜI NGỒI BÊN BÀ HUỲNH THỊ LỊCH

Vai trò đáng chú ý nhất của Hoàng Tam không phải là người sáng tạo ra Thập Chỉ Đạo. Người thực hành, khám phá và truyền dạy phương pháp là bà Huỳnh Thị Lịch.
Hoàng Tam đảm nhận một công việc khác: quan sát và ghi lại.
Theo lời kể truyền thừa, trong lúc bà Lịch bấm các điểm ở ngón tay, ngón chân hoặc những vùng khác trên cơ thể, một số người bệnh có độ nhạy cao mô tả cảm giác lan truyền từ nơi được tác động đến những vùng xa hơn. Có người cảm thấy một đường chạy dọc tay hoặc chân; có người mô tả cảm giác hướng đến vùng ngực, bụng hay một cơ quan nội tạng; cũng có trường hợp nhận thấy nhịp thở ngắn hơn, dài hơn hoặc cơ thể xuất hiện một phản ứng co thắt.
Hoàng Tam ngồi bên cạnh, lắng nghe những mô tả ấy, theo dõi thao tác của bà Lịch và ghi lại:
BÀ LỊCH BẤM Ở ĐÂU
- NGƯỜI ĐƯỢC BẤM CẢM NHẬN ĐƯỜNG LAN TRUYỀN NHƯ THẾ NÀO
- CẢM GIÁC ĐI QUA NHỮNG VÙNG NÀO
- CƠ THỂ XUẤT HIỆN PHẢN ỨNG GÌ
- GHI CHÉP, SO SÁNH VÀ PHÁC HỌA THÀNH ĐƯỜNG TÁC ĐỘNG
Qua nhiều lần quan sát, ông cố gắng nối các điểm và các phản ứng được mô tả thành khoảng mười đường.
Chính công việc lặng lẽ này khiến Hoàng Tam trở thành một mắt xích đáng chú ý: ông đứng giữa kinh nghiệm sống động của bà Lịch và nỗ lực đầu tiên nhằm trình bày kinh nghiệm ấy bằng sơ đồ và chữ viết.

3. VÌ SAO NÊN GỌI LÀ “ĐƯỜNG TÁC ĐỘNG”?

Các tài liệu về sau thường gọi những nét phác họa của Hoàng Tam là “mười đường kinh”. Tuy nhiên, khi chưa có bản chép tay nguyên thủy để kiểm chứng, cách gọi chính xác và thận trọng hơn là:
> MƯỜI ĐƯỜNG TÁC ĐỘNG HOẶC ĐƯỜNG DẪN TRUYỀN ĐƯỢC GHI NHẬN TRONG THỰC HÀNH THẬP CHỈ ĐẠO.
Lý do là những đường này được hình thành từ thao tác của bà Lịch, cảm nhận chủ quan của người được bấm và sự quan sát của người ghi chép. Hiện chưa đủ cơ sở để khẳng định chúng hoàn toàn trùng với mười hai kinh chính của Đông y, với một đường thần kinh giải phẫu, hay với một hệ thống sinh lý đã được y học hiện đại xác nhận.

Vì vậy, cần phân biệt rõ ba lớp:
1. Hiện tượng được kể lại: người bệnh cảm thấy sự lan truyền hoặc thay đổi trong cơ thể khi được bấm.
2. Sơ đồ thực hành: Hoàng Tam ghi nhận và nối các mô tả thành những đường tác động.
3. Giải thích cơ chế: mọi diễn giải về thần kinh, tuần hoàn hay nội tạng vẫn là giả thuyết cần được nghiên cứu và kiểm chứng.
Sự phân biệt này không làm giảm giá trị lịch sử của ghi chép. Trái lại, nó giúp chúng ta tôn trọng tư liệu mà không biến một quan sát ban đầu thành kết luận khoa học khi chưa có đủ bằng chứng.

4. MỐC 1973 VÀ GIÁ TRỊ CỦA BẢN CHÉP TAY

Mốc khoảng năm 1973 rất quan trọng vì nó sớm hơn gần mười năm so với giai đoạn bác sĩ Hồ Kiên được cho là đã tiếp tục ghi chép và biên soạn tài liệu phục vụ giảng dạy tại Tiền Giang.
Nếu tìm lại được bản thảo của Hoàng Tam và xác định được chữ viết, niên đại cùng phần góp ý của bà Lịch, tài liệu ấy có thể giúp trả lời nhiều câu hỏi:

• Mười đường ban đầu được vẽ như thế nào?
• Tn gọi nguyên thủy của từng đường là gì?
• Đường nào bắt đầu từ ngón tay, đường nào từ ngón chân?
• Những mô tả nào là lời của bà Lịch, của người bệnh hoặc của Hoàng Tam?
• Bác sĩ Hồ Kiên đã kế thừa và sửa đổi những nội dung nào?

Cho đến khi bản gốc xuất hiện, chúng ta chỉ có thể xác nhận rằng một số tài liệu về sau cùng lặp lại thông tin: tu sĩ Hoàng Tam đã giúp bà Lịch đúc kết kinh nghiệm, phác họa mười đường và để lại tài liệu chép tay có sự tham gia góp ý của bà.

5. MỘT NỖ LỰC CHUYỂN KINH NGHIỆM THÀNH HỆ THỐNG

Giá trị của Hoàng Tam nằm ở phương pháp làm việc.
Ông không chỉ ghi rằng bà Lịch bấm ở một điểm và người bệnh thấy dễ chịu hơn. Ông cố gắng đặt những câu hỏi có tính hệ thống:
- TÁC ĐỘNG BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU?
- CẢM GIÁC LAN THEO HƯỚNG NÀO?
- NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÁC NHAU CÓ LẶP LẠI CÙNG MỘT ĐƯỜNG KHÔNG?
- PHẢN ỨNG NÀO XUẤT HIỆN Ở VÙNG XA NƠI ĐƯỢC BẤM?

Từ những quan sát ấy, ông thực hiện một bước chuyển quan trọng:
- KINH NGHIỆM THỰC HÀNH
- QUAN SÁT PHẢN ỨNG
- GHI CHÉP VÀ SO SÁNH
- PHÁC HỌA ĐƯỜNG TÁC ĐỘNG
Đây chưa phải là một công trình nghiên cứu lâm sàng theo tiêu chuẩn ngày nay. Nhưng trong hoàn cảnh của thập niên 1970, đó là một nỗ lực đáng quý nhằm giữ lại tri thức thực hành của bà Lịch trước khi nó thất truyền.

6. NHỮNG NĂM CUỐI CÒN LÀ KHOẢNG TRỐNG

Theo lời kể được cung cấp, sau một thời gian theo bà Lịch và tham gia ghi chép, Hoàng Tam đã vượt biên bằng đường biển. Từ đó ông mất liên lạc. Về sau, gia đình báo tin rằng ông không còn nữa.
Hiện chưa có giấy tờ hoặc nguồn độc lập xác nhận thời điểm ông rời Việt Nam, hành trình, nơi mất hay năm mất. Vì vậy, trong lịch sử chính thức, chi tiết này cần được ghi là lời kể truyền khẩu đang chờ kiểm chứng.
Sự ra đi ấy có thể giải thích phần nào vì sao tên tuổi Hoàng Tam và bản chép tay của ông dần biến mất khỏi dòng tư liệu phổ biến. Nhưng đây mới chỉ là một khả năng, chưa phải kết luận.

7. VỊ TRÍ CỦA HOÀNG TAM TRONG DÒNG TRUYỀN THỪA

Với những tư liệu đang có, dòng phát triển ban đầu của Thập Chỉ Đạo có thể được trình bày thận trọng như sau:

- HUỲNH THỊ LỊCH – NGƯỜI KHỞI NGUỒN
Bà thực hành, quan sát người bệnh, hình thành kỹ thuật và trực tiếp truyền dạy.

- HOÀNG TAM – NGƯỜI ĐÚC KẾT BAN ĐẦU
Khoảng năm 1973, ông theo sát bà Lịch, ghi nhận những cảm giác lan truyền và phản ứng được thuật lại, rồi phác họa khoảng mười đường tác động với sự góp ý của bà.

- HỒ KIÊN – NGƯỜI TIẾP TỤC GHI CHÉP VÀ BIÊN SOẠN
Khoảng đầu thập niên 1980, ông được cho là đã sử dụng lớp tư liệu trước đó và tiếp tục hệ thống hóa kinh nghiệm của bà Lịch thành tài liệu phục vụ giảng dạy.

- NHỮNG NGƯỜI KẾ TỤC – GIAI ĐOẠN GÌN GIỮ VÀ PHỔ BIẾN
Những học trò và người nghiên cứu về sau tiếp tục sưu tầm, biên soạn và diễn giải phương pháp, trong đó có Nguyễn Thị Mary/Marie, Trần Quốc Sử, Hoàng Duy Tân và nhiều người khác.
Chuỗi này không nên được hiểu là một hệ thống truyền chức đã được chứng minh đầy đủ. Đây là một sơ đồ lịch sử tạm thời, được dựng lại từ những tư liệu rời rạc và cần tiếp tục đối chiếu.

8. HOÀNG TAM – MỘT CÁI TÊN CẦN ĐƯỢC TÌM LẠI

Đến hôm nay, chúng ta đã biết về Hoàng Tam nhiều hơn trước, nhưng vẫn chưa đủ để viết một tiểu sử hoàn chỉnh.
Điều có thể nói một cách thận trọng là: khoảng năm 1973, một người được gọi là tu sĩ Hoàng Tam đã ở bên bà Huỳnh Thị Lịch, quan sát việc bấm huyệt, lắng nghe những mô tả của người bệnh và cố gắng vẽ lại các đường tác động. Công việc ấy được cho là có sự góp ý trực tiếp của bà Lịch và đã trở thành một lớp tư liệu sớm của Thập Chỉ Đạo.
Điều chưa thể khẳng định là tên khai sinh, vị trí chính thức của ông trong Đan viện Biển Đức Thiên Bình, hình dáng chính xác của mười đường, nội dung nguyên bản của tập chép tay và những năm cuối đời.

Vì thế, bước tiếp theo cần tìm là:
- SỔ BỘ CỦA ĐAN VIỆN BIỂN ĐỨC THIÊN BÌNH
- CÁC ĐAN SĨ CAO NIÊN CÒN NHỚ GIAI ĐOẠN 1970–1975
- GIA ĐÌNH HOẶC NGƯỜI THÂN CỦA HOÀNG TAM
- BẢN CHÉP TAY MƯỜI ĐƯỜNG TÁC ĐỘNG
- TÀI LIỆU CỦA BÁC SĨ HỒ KIÊN VÀ SỞ Y TẾ TIỀN GIANG

Nếu những chứng cứ ấy được tìm thấy, Hoàng Tam sẽ không còn chỉ là một cái tên nằm trong vài dòng tư liệu. Ông có thể được nhìn nhận đúng hơn như một người đã góp phần nối kinh nghiệm thực hành của bà Huỳnh Thị Lịch với quá trình ghi chép và hệ thống hóa Thập Chỉ Đạo.
- HUỲNH THỊ LỊCH ĐÃ THỰC HÀNH VÀ TRUYỀN DẠY.
- HOÀNG TAM ĐÃ QUAN SÁT, GHI CHÉP VÀ PHÁC HỌA.
- HỒ KIÊN TIẾP TỤC BIÊN SOẠN.
- NHỮNG NGƯỜI ĐI SAU TIẾP TỤC GÌN GIỮ, NGHIÊN CỨU VÀ TRUYỀN LẠI.

Trách nhiệm của thế hệ hôm nay là:
- TÌM LẠI – ĐỐI CHIẾU – GÌN GIỮ – NGHIÊN CỨU – VÀ TRAO LẠI CHO THẾ HỆ SAU.

NHÀ CẢM XẠ DƯ QUANG CHÂU
GSTS DD Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN

GHI CHÚ VỀ NGUỒN TƯ LIỆU

1. Phần về Hoàng Tam tham gia đúc kết kinh nghiệm và phác họa mười đường khoảng năm 1973 được nhắc lại trong sách Thập Chỉ Liên Tâm của Hoàng Duy Tân, Dư Quang Châu và một số bài giới thiệu về lương y Huỳnh Thị Lịch. Các nguồn hiện thấy dường như cùng dựa trên một lớp tư liệu truyền lại; chưa tìm được bản chép tay nguyên thủy.
2. Phần Hoàng Tam ngồi bên bà Lịch, ghi nhận cảm giác lan truyền của người được bấm, có liên hệ với cộng đoàn Biển Đức Thiên Bình, sau đó vượt biên và mất tích là thông tin truyền khẩu do thầy Hoàng Duy Tân cung cấp; cần tiếp tục xác minh bằng nhân chứng và hồ sơ.
3. Thông tin công khai về Đan viện Biển Đức Thiên Bình xác nhận đan viện thuộc Giáo phận Xuân Lộc, đặt tại Tam Phước, Biên Hòa và hình thành vào đầu thập niên 1970. Các nguồn công khai hiện còn khác nhau đôi chút về năm thành lập, vì vậy bài không dùng một ngày thành lập tuyệt đối để suy ra tư cách tu sĩ chính thức của Hoàng Tam.
4. Các mô tả về cảm giác lan truyền, hô hấp hoặc phản ứng nội tạng là lời kể và quan sát lịch sử, không phải kết luận y khoa hay bằng chứng xác nhận cơ chế điều trị.
5. Nguồn tham khảo trực tuyến

• Đan viện Biển Đức Thiên Bình – Giáo phận Xuân Lộc
• Giới thiệu Đan viện Biển Đức Thiên Bình – Matthew
• Lương y Huỳnh Thị Lịch – Người khai sáng Thập Chỉ Đạo Việt Nam
• Lương y Hoàng Duy Tân
• Dư Quang Châu – Thập Chỉ Liên Tâm

 

See less