BÀI 12. TRẦN THỊ HƯỜNG VÀ NHỮNG KÝ ỨC VỀ LƯƠNG Y HUỲNH THỊ LỊCH

Trong hành trình tìm lại lịch sử Thập Thủ Đạo, tôi hiểu rằng tài liệu kỹ thuật chỉ kể được một phần câu chuyện. Muốn biết người sáng lập đã sống, giúp người và truyền nghề ra sao, chúng tôi còn phải tìm gặp những người từng gần gũi với bà. Một trong những người ấy là bà Trần Thị Hường.
Năm 2013, chính tôi đã đưa nhà báo Phạm Ngọc Dương đến gặp bà Hường để nghe kể chuyện về lương y Huỳnh Thị Lịch. Loạt phóng sự sau đó đăng trên VTC News, ký tên Dương Phạm – Bình Thái. Tôi trân trọng công việc của người ghi chép, và đặc biệt biết ơn bà Hường: nếu không có lời kể của bà, nhiều ký ức đời thường về người thầy có thể đã mất theo thời gian.

Từ người bệnh trở thành học trò

Theo lời bà Hường được VTC News ghi lại, bà từng công tác trong quân đội tại Cục Quân trang, thuộc Tổng cục Hậu cần. Sau biến cố gia đình và một cơn đột quỵ, bà trải qua thời gian dài điều trị, gặp khó khăn về vận động, nghe và nói. Trong một lần bà Hường điều trị tại Bệnh viện Quân y 175, một bác sĩ đã khuyên gia đình đưa bà đến gặp lương y Huỳnh Thị Lịch. Gia đình đưa bà đến nhà người thầy ở khu vực ngã ba Hàng Xanh.
Bà Hường nhớ buổi đầu phải chờ rất lâu giữa nhiều người tìm đến. Theo hồi ức của bà, sau khi được bấm huyệt, bà cảm thấy việc nói năng dễ hơn; gia đình tiếp tục đưa bà đến nhiều lần. Bà kể mình dần phục hồi, rồi xin ở lại học nghề. Ban đầu, bà phụ những việc thường ngày và ghi chép sổ sách. Khi đã quen với các kiến thức căn bản, bà mới được bà Lịch chỉ dạy thêm. Những kết quả sức khỏe trong đoạn này là trải nghiệm do bà Hường thuật lại, chưa phải kết luận rút ra từ hồ sơ điều trị.
Từ một người tìm đến vì bệnh, bà Hường trở thành người học trò gắn bó với bà Lịch trong nhiều năm. Điều làm tôi xúc động là cách bà tự nhìn nhận việc học của mình: dù theo thầy lâu năm, bà vẫn cho rằng mình chỉ tiếp nhận được một phần kiến thức. Bà tiếp tục thực hành và truyền lại những gì đã học, với mong muốn phương pháp của người thầy không bị lãng quên.

Một câu chuyện khác tại Bệnh viện 175

Trong cùng loạt phóng sự có một sự việc khác cũng diễn ra ở Bệnh viện 175. Bài báo kể rằng, vào thời kỳ sau năm 1975, chính bà Huỳnh Thị Lịch đến đây để điều trị sỏi mật và sỏi bàng quang. Trong lúc chờ điều trị, bà đi lại trong khuôn viên, trò chuyện với những người đang tập đi, có người phải dùng nạng, rồi bấm huyệt cho một số người ngay tại ghế đá.
Bài báo còn nhắc đến một nữ y tá tên Ngọc và một cuộc trao đổi chuyên môn có sự tham gia của người từ Bệnh viện Thống Nhất. Đó là những đầu mối đáng tìm hiểu thêm: thời điểm bà Lịch nằm viện, nhân thân những người chứng kiến, hồ sơ bệnh viện và tài liệu về cuộc trao đổi, nếu còn lưu giữ. Các trường hợp cải thiện được bài báo mô tả cần được đặt đúng vị trí là lời kể trong phóng sự; chúng không đủ để xác nhận hiệu quả điều trị của một phương pháp.
Hai chuyện ở Bệnh viện 175 cần được nhớ cho rõ. Một lần là bà Lịch đến điều trị bệnh của mình và theo bài báo đã gặp gỡ những người bệnh khác trong khuôn viên. Lần kia là bà Hường đến điều trị, được một bác sĩ giới thiệu đến nhà bà Lịch ở Hàng Xanh. Những bài báo chúng tôi đang đối chiếu không cho biết bà Hường đã ở bên bà Lịch trong lần bà Lịch nằm viện. Vì thế, tôi không gộp hai sự việc thành một cuộc gặp trong bệnh viện.

Giữ lại lời kể, tiếp tục tìm chứng cứ

Qua thời gian gần gũi với người thầy, bà Hường còn kể lại nhiều chuyện về tuổi thơ, hành trình học nghề và những chặng đường hoạt động của bà Lịch. Đây là nguồn tư liệu quý, nhưng phải ghi đúng đường đi của thông tin: có việc bà Hường trực tiếp trải qua; có việc bà nghe bà Lịch kể; cũng có chuyện được người khác thuật lại rồi báo chí ghi chép. Càng phân biệt rõ những tầng tư liệu ấy, chúng ta càng có cơ sở để viết lịch sử trung thực.
Tôi mong tiếp tục tìm được ảnh gốc, sổ ghi chép, tài liệu của học trò, hồ sơ liên quan ở Bệnh viện 175 và lời kể độc lập của những người từng có mặt. Mỗi nguồn tìm được sẽ giúp xác nhận thời gian, con người và diễn biến cụ thể, đồng thời chỉ ra những chi tiết nào cần chỉnh sửa.
Viết bài này, tôi muốn ghi nhận bà Trần Thị Hường không chỉ như một nhân chứng, mà còn như một người đã gìn giữ ký ức về thầy mình. Tôi cũng trân trọng nhà báo Phạm Ngọc Dương, người đã lắng nghe và đưa câu chuyện ấy đến bạn đọc. Nhờ những lời kể được lưu lại, hôm nay chúng ta có thêm một con đường để tìm hiểu lương y Huỳnh Thị Lịch bằng sự kính trọng và tinh thần đối chiếu tư liệu.

Ở bài tiếp theo, tôi xin trở lại những câu chuyện về cuộc đời bà Lịch qua lời kể của bà Hường, cùng những chi tiết vẫn cần tìm thêm chứng cứ.

DƯ QUANG CHÂU
Nhà cảm xạ – GS.TS danh dự Y Dược học cổ truyền

Tư liệu đối chiếu
● Dương Phạm – Bình Thái, “Bí ẩn ‘thần y bấm huyệt’ cao thủ hơn cả Võ Hoàng Yên”, VTC News, 21/10/2013: https://vtcnews.vn/bi-an-than-y-bam-huyet-cao-thu-hon-ca...
● Dương Phạm – Bình Thái, bài kỳ 3 về bà Huỳnh Thị Lịch, VTC News, 25/10/2013: https://vtcnews.vn/than-y-bam-huyet-nuoi-5-quai-thai-de... (tên bài gốc dùng cách gọi trẻ khuyết tật không còn phù hợp).
● Xác nhận trực tiếp của Dư Quang Châu về cuộc gặp nhà báo và bà Trần Thị Hường, ghi trong bản tư liệu làm việc ngày 26/09/2026.